1975 йилдан 1989 йилгача
бўлган даврда Албанияда 500 минга яқин бункер қурилган. Уларнинг айримлари
хароба ҳолатда бугунги кунимизга қадар етиб келган, бошқалари эса кафе, ресторан, дача, бассейн, сарой ва ҳаттао кўприкларга
айлантирилган.
Совуқ
уруш меросларини фотограф Роберт Хэкман
кадрларга муҳрлади.
Совуқ уруш
айни авжига олган, ядровий қарама-қаршилик бутун дунёга хавф солаётган пайт албан
диктатори Энвер Хожа душманлар мамлакатдаги социализмни йўқ қилиш ниятида деган
хулосасига келди.
Шундан
сўнг оммавий равишда бетон бугкерлар қуриш бўйича қарорга келинди. Хэкман бункерларнинг
ҳозирги ҳолатини суратга олди. Суратлар унинг “Метаморфоза” деб
номланган китобида нашр этилди.
Фотографнинг
ўзи бу ҳақда шундай дейди:
“Ўша
даврда мамлакатдаги барча қурилиш заводлари оммавий равишда бетон деталлари
ишлаб чиқариш бўйича кўрсатма олган.
Бир ишчи
билан суҳбатлашганимда у менга ўзи ишлаган завод ҳақида гапириб берди. Унинг
айтишича, у ишлаган заводда бундай деталларни 24 соат тинимсиз тайёрлашган, ҳар
бири саккиз соатдан иборат уч сменали иш режими йўлга қўйилган. Ҳар бир смена
алоҳида детал чиқарган, шу боис ҳеч ким айнан нима учун бу деталлар тайёрланаётганини
билмаган.
Муҳандис-қурувчи,
бункерларни жамлаш ва қуриш ишларига масъул бўлган бошқа суҳбатдошимнинг
айтишича, у саккиз йил давомида ҳар куни 10 соатдан ишлаган.
Бункерлар
ташқи ҳужумлардан ҳақиқатан ҳам сақлай олармиди, деган саволимга у ўша пайтда
ишчиларни доим ишчан ушлаб туриш учун тез-тез ҳаво тревогалари ўтказиб
турилганини ҳикоя қилиб берди”.
“Аксари
албанияликлар бу бункерларни сталинизм давридан қолган жирканч мерос деб
билишади, лекин барибир уларга кўникиб қолишган. Бу худди лондонликлар қизил
тусли телефон буткаларига ёки нью-йоркликлар сариқ таксиларга кўникканлари
каби.
Бу иншоотлар
ҳаёт манзарасининг бир бўлагига айланиб улгурган, ҳеч ким уларга атай эътибор
қаратмайди”.
“Бир
деҳқон менга шундай бункерни кўрсатдики, унинг деворлари йиқилган бўлиб, бу
ўтиш йўлаги учун қилинган экан”.
Бу
деҳқон укаси иккаласи уч кун давомида бункернинг деворини синдиришга муваффақ
бўлишган.
Тепадаги
бункерда эса чўчқахона ташкил этилган бўлиб, тепасига антенна ўрнатилган”, деб
ҳикоя қилади фотограф.
Сарвар Анвар ўғли тайёрлади
Комментарии
Отправить комментарий